Mreža SafeJournalists izražava zabrinutost zbog rastuće prekogranične koncentracije moći u oblasti medija, distribucije i telekomunikacija na Zapadnom Balkanu. Širenje kompanije Telekom Srbija, koja je u većinskom državnom vlasništvu, i njene medijske mreže u nekoliko zemalja regiona, zajedno s prodajom Adria News Networka (ANN), otvara ozbiljna pitanja u vezi s medijskim pluralizmom, uređivačkom nezavisnošću i pravom građana na pristup raznovrsnim i nezavisnim izvorima informacija.
Posljednjih godina Telekom Srbija širi svoje prisustvo izvan Srbije kroz telekomunikacione usluge, distribuciju, proizvodnju sadržaja i medijske brendove, pri čemu ni Sjeverna Makedonija nije izuzetak.
Istovremeno, prodaja Adria News Networka pitanje je od regionalnog i evropskog značaja. ANN okuplja neke od najistaknutijih informativnih medija u regionu, uključujući N1, Novu, Danas i Radar, s redakcijama i publikom u više zemalja. Stoga se promjena kontrole nad takvom mrežom ne bi trebala procjenjivati isključivo kao komercijalna transakcija, već i u smislu njenog mogućeg uticaja na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost.
Potrebu za potpunom transparentnošću dodatno naglašavaju ranije objavljene informacije koje se odnose na finansiranje akvizicije Euronewsa od strane Alpac Capitala, uključujući kapital povezan s mađarskom državom. Ove informacije same po sebi ne predstavljaju direktan dokaz političke kontrole nad ANN-om, ali pružaju dovoljan osnov da nadležni organi osiguraju potpunu transparentnost u vezi s izvorima finansiranja, krajnjim stvarnim vlasništvom i svim mogućim sukobima interesa.
Evropski akt o slobodi medija (European Media Freedom Act – EMFA) uspostavlja relevantne standarde za ovakve procese. Član 2 štiti pravo građana na pristup pluralitetu uređivački nezavisnih medijskih sadržaja, dok član 6 zahtijeva transparentnost direktnog i indirektnog vlasništva nad medijima te zaštitne mehanizme za očuvanje uređivačke nezavisnosti.
Od posebne važnosti su odredbe EMFA-e koje zahtijevaju da koncentracije u medijskom sektoru koje mogu imati značajan uticaj na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost budu predmet posebne procjene. Takve procjene trebale bi uzeti u obzir njihov uticaj na formiranje javnog mnijenja i raznovrsnost medijske ponude, povezanost s drugim medijskim i nemedijskim interesima, kao i postojanje djelotvornih zaštitnih mehanizama za uređivačku nezavisnost.
„Pozivamo evropske institucije da postupaju s posebnom pažnjom i pomno prate ova dešavanja. Koncentracija medijske, distributivne i ekonomske moći preko nacionalnih granica može vrlo lako uticati na uređivačku nezavisnost i sposobnost novinara da svoj posao obavljaju slobodno. Ovo nije pitanje koje se tiče samo jedne kompanije ili jedne države. Ovakav razvoj događaja može imati ozbiljne prekogranične posljedice, uključujući i države članice Evropske unije, te stoga predstavlja širu prijetnju medijskom pluralizmu i slobodi izražavanja na evropskom nivou. Zato očekujemo da Evropska komisija, Evropski odbor za medijske usluge i druge nadležne evropske institucije iskoriste mehanizme koji su im na raspolaganju i pravovremeno reaguju ukoliko se pojave rizici po uređivačku nezavisnost“, izjavila je Maja Sever, predsjednica Evropske federacije novinara.
Mreža SafeJournalists poziva nacionalne regulatore za medije, tijela nadležna za zaštitu konkurencije, Evropski odbor za medijske usluge i Evropsku komisiju da pažljivo procijene relevantne prekogranične promjene vlasništva i transakcije, s posebnom pažnjom na njihov uticaj na medijski pluralizam i uređivačku nezavisnost.
Sam formalni broj medijskih brendova nije dovoljan da garantuje pluralizam. Istinski medijski pluralizam postoji samo kada građani imaju stvaran izbor između nezavisnih uređivačkih glasova i kada novinari mogu raditi bez političkog, vlasničkog i ekonomskog pritiska.
Sarajevo – Skoplje – Priština – Zagreb – Beograd – Podgorica, 9. septembar/rujan 2026.
Hrvatsko novinarsko društvo
Nezavisno udruženje novinara Srbije
Sindikat medija Crne Gore
Udruženje BH novinari
Udruženje novinara Kosova
Udruženje novinara Makedonije
