Albanija: Demokratska reforma javnog servisa RTSH ostaje jedina održiva opcija

9 Februara, 2026

Saopćenja za javnost 0

Albanija: Demokratska reforma javnog servisa RTSH ostaje jedina održiva opcija

Dolepotpisane albanske i međunarodne organizacije za slobodu medija i novinarska udruženja zajednički pozivaju Vladu Albanije da podrži reformu javnog servisa Radio Televizioni Shqiptar (RTSH) putem zakonitih, demokratskih i institucionalnih sredstava, u skladu sa demokratskim normama i standardima Evropske unije.

Naše organizacije primjećuju nedavne javne izjave premijera Edija Rame o radu i finansiranju RTSH-a, u kojima su pomenute potencijalne opcije obustave finansiranja, privatizacije ili eventualnog gašenja. Ovi komentari ponovo su otvorili javnu raspravu o budućnosti ovog servisa u zemlji kandidatu za članstvo u EU.

Postoji široka domaća i međunarodna saglasnost da se RTSH suočava sa ozbiljnim, sistemskim i dugotrajnim problemima, uključujući slabosti u nezavisnom upravljanju i nadzoru, finansijsku nestabilnost, opadanje povjerenja javnosti i profesionalne nedostatke u ispunjavanju mandata javnog servisa.

Ove zaključke naše organizacije već dugo dijele. Saglasni smo da ovi izazovi zahtijevaju kredibilnu reformu i jasnu odgovornost, posebno imajući u vidu imenovanje novog Upravnog savjeta i novog generalnog direktora 2025. godine, čiji je mandat upravo rješavanje ovih pitanja.

Istovremeno, evropski standardi jasno prave razliku između potrebe za reformom i sredstava kojima se reforma sprovodi. Saglasnost oko ciljeva reforme ne znači i saglasnost oko svih instrumenata koji se koriste za njihovo ostvarenje.

RTSH je institucija javnog servisa osnovana zakonom i djeluje na osnovu kontinuiranog javnog mandata. Finansira se kombinacijom zakonitih javnih izvora, uključujući obaveznu taksu za javni servis koju domaćinstva plaćaju putem računa za električnu energiju, kao i drugih javnih i komercijalnih prihoda. Ovaj model finansiranja osmišljen je kako bi obezbijedio kontinuitet i zaštitio javni servis od političkog uticaja.

Zbog toga su evropski standardi jasni da finansiranje javnih medija mora biti stabilno, predvidivo i zaštićeno od političke diskrecije. Mehanizmi finansiranja postoje kako bi omogućili reformu i zaštitili uređivačku nezavisnost, a ne da služe kao sredstvo pritiska kroz uslovljavanje učinka ili političke kriterijume. Korišćenje povlačenja sredstava, obustave emitovanja ili institucionalnog gašenja kao alata reforme nespojivo je sa principima EU koji uređuju javne medije.

Reforma RTSH-a stoga mora biti sprovedena kroz zakonite i institucionalne mehanizme. To mora uključivati djelotvoran nadzor Upravnog savjeta i drugih nadležnih tijela; transparentne kriterijume učinka, javno izvještavanje i odgovornost menadžmenta; nezavisan nadzor i sprovođenje standarda upravljanja; zakonodavna ili regulatorna unapređenja tamo gdje se utvrde praznine; kao i snažne garancije za uređivačku nezavisnost i profesionalnu autonomiju novinara i novinarki.

Javni mediji djeluju na osnovu mandata koji se razlikuje od mandata komercijalnih emitera. Njihova uloga nije da se takmiče na tržišnim osnovama, već da obezbijede univerzalan pristup nepristrasnim informacijama, kulturnim i obrazovnim sadržajima i demokratskoj debati. Tržišni rezultati ili podaci o gledanosti sami po sebi ne mogu zamijeniti okvire odgovornosti javnog servisa.

Evropski akt o slobodi medija (EMFA) i standardi Savjeta Evrope zahtijevaju od država da zaštite javne medije od direktnog i indirektnog političkog miješanja, uključujući finansijski pritisak, i da obezbijede da reforma jača, a ne destabilizuje uslove za nezavisnost, odgovornost i povjerenje javnosti.

U kontekstu procesa pristupanja Albanije EU, posebno u okviru Klastera 1 – Osnove, stabilan, odgovoran i nezavisan javni servis predstavlja ključni demokratski zahtijev. Naše organizacije, koje već dugo podržavaju i zagovaraju demokratsku reformu RTSH-a kao dio šire borbe za slobodne i nezavisne medije u Albaniji, stoga pozivaju sve nacionalne vlasti da obezbijede da:

reforma RTSH-a bude sprovedena kroz mehanizme upravljanja, nadzora i odgovornosti predviđene zakonom;
finansiranje javnih medija ostane zaštićeno i izolovano od političkog uslovljavanja;
reformski napori jačaju institucionalnu nezavisnost, uređivačku slobodu i povjerenje javnosti;
javna rasprava o RTSH-u podstiče konstruktivnu reformu zasnovanu na standardima, a ne institucionalnu neizvjesnost.

Spremni smo da podržimo i učestvujemo u ozbiljnom, inkluzivnom i na standardima zasnovanom reformskom procesu koji će ojačati RTSH kao istinski nezavisnu, odgovornu i budućnosti okrenutu instituciju javnog servisa, u skladu sa evropskim principima i pravom javnosti na nezavisne i pluralističke informacije. Međunarodne organizacije ostaju otvorene za posjetu Albaniji tokom naredne godine kako bi učestvovale u tekućim debatama.

Potpisnice:

Platforma Media Freedom Rapid Response (MFRR)