Međunarodne novinarske organizacije pozvale su, uoči parlamentarnih izbora u Mađarskoj održanih u nedjelju, sve političke aktere da se obavežu na obnovu medijskih sloboda, upozoravajući na dugogodišnje urušavanje medijskog okruženja tokom vlasti Viktora Orbana i njegove stranke Fidesz.

Peter Magyar, lider stranke Tisza, proglasio je pobjedu na parlamentarnim izborima, čime je nakon 16 godina vlasti u opoziciju poslao mađarskog premijera Orbana i Fidesz.

Orban se, kako su godinama upozoravale međunarodne novinarske organizacije, kontinuirano obračunavao s novinarima i medijima u Mađarskoj.

Na listi najvećih predatora slobode medija za 2025. koju objavljuju Reporteri bez granica (RSF), navodi se da je Orban tokom svoje dugogodišnje vladavine javni servis pretvorio u propagandni kanal svoje vlade, koja je označena kao ruski saveznik.

Nezavisni privatni mediji su, prema listi RSF-a, oslabljeni, ugroženi ili ušutkani kroz pristranu raspodjelu državnog oglašavanja, proizvoljnu suspenziju dozvola za emitovanje, nadzor, kampanje blaćenja i preuzimanja od stranke Fidesz, koja kontroliše gotovo 80 posto medijskog pejzaža.

Uoči izbora, međunarodne novinarske organizacije, Komitet za zaštitu novinara (CPJ) i Međunarodni institut za medije (IPI), pozvale su sve kandidate da se obavežu na vraćanje slobode medija u zemlji.

CPJ je u objavi istakao da je medijsko okruženje u Mađarskoj značajno nazadovalo u posljednjih 16 godina pod vladom Orbana. Njegova vladajuća stranka Fidesz, kako je navedeno, direktno ili indirektno kontroliše gotovo 80 posto medijskog tržišta zemlje, što predstavlja jedan od najsofisticiranijih sistema zarobljavanja medija u Evropskoj uniji.

„Nezavisni novinari u Mađarskoj djeluju u duboko neprijateljskom okruženju koje karakterizuju sistemske opstrukcije, politički pritisci i javno ocrnjivanje“, rekao je Attila Mong, predstavnik CPJ-a za Evropu, dodajući da buduća vlast mora poduzeti hitne, konkretne mjere kako bi preokrenula autoritarnu putanju, demontirala složeni mehanizam državne kontrole i uskladila Mađarsku s evropskim standardima slobode medija, transparentnosti i vladavini prava.

Deset koraka za obnovu slobode medija

U pozivu svim političkim strankama za obnovu slobode medija, CPJ je naveo deset prioritetnih mjera koje su dostupne na ovom linku.

IPI je uoči izbora također iznio glavne prioritete za reformu medijskog sistema koji su potrebni za jačanje slobode medija i pluralizma medija nakon godina kontinuiranog pada.

I ova organizacija je istakla kako je sloboda medija u Mađarskoj u dugotrajnoj krizi te naglašava da je tokom proteklih 16 godina vladavine, stranka Fidesz premijera Orbana izgradila kompleksan sistem političke kontrole nad medijima, praćen kontinuiranim pritiscima na nezavisne redakcije.

IPI navodi da je ranije dokumentovala da je ovaj sistem konstruisan kroz kombinaciju represivnog medijskog zakonodavstva, dominacije nad javnim servisima, koncentracije vlasništva nad privatnim medijima i manipulacije tržištem putem državnog oglašavanja.

Navedeno je i kako su se nezavisni mediji godinama suočavali s kampanjama blaćenja, nadzora špijunskim softverom, cyber napadima, zloupotrebama tužbi i proizvoljnim istragama od Ureda za zaštitu suvereniteta. Mediji koji su kritički izvještavali su bili isključeni iz državnog oglašavanja i subvencija.

Osim navedenog, nezavisni mediji su dodatno ograničeni sistemskim preprekama koje je nametnula vlada u prikupljanju, pristupu i provjeri informacija, kroz isključenje sa vladinih konferencija za novinare i diskriminatorne procese akreditacije.

„Ove politike su imale katastrofalne posljedice na slobodu medija u Mađarskoj, koja je među najlošije rangiranim na evropskom kontinentu. Kao rezultat toga, Mađarska je na nivou Evropske unije postala primjer pada slobode medija i autoritarnog nazadovanja. Predstojeći izbori stoga predstavljaju priliku za temeljni zaokret u oblasti slobode medija i demokratije u Mađarskoj, kao i prekretnicu u širem okviru medijske politike Evropske unije“, rečeno je iz IPI-ja prije izbora u Mađarskoj.

Na ovom linku se nalazi i IPI-jevih deset prioritetnih područja za reformu i preporuke.

Izvor: CPJ / IPI / Mediacentar Sarajevo 

Fotografija: Pixabay  ilustracija