SafeJournalists mreža izražava zabrinutost povodom javnih izjava premijera Albanije Edija Rame u januaru 2026, a koje se odnose na ulogu, finansiranje i budućnost RTSH-a, albanskog javnog servisa.
Izjave su date tokom sastanka poslaničke grupe Socijalističke partije, političkog foruma koji okuplja članove vladajuće većine i visoke predstavnike izvršne vlasti. U svojim obraćanjima, premijer je okarakterisao RTSH kao neuspješnu instituciju, doveo u pitanje njegov legitimitet kao javnog servisa i naveo da javno finansiranje treba obustaviti dok RTSH ne „zasluži“ ta sredstva. Takođe je istakao da treba razmotriti sve opcije u vezi sa budućnošću RTSH-a, uključujući privatizaciju, pa čak i zatvaranje.
Iako je javna rasprava o efikasnosti, upravljanju i reformi javnih medija legitimna, SafeJournalists mreža podsjeća da javni servisi imaju posebnu ulogu u demokratskom društvu. Njihov mandat nije definisan tržišnim učinkom niti političkim odobravanjem, već obavezom da služe javnom interesu, obezbijede pluralističko informisanje, podrže kulturne i obrazovne sadržaje i djeluju nezavisno od političkih i komercijalnih pritisaka.
Iz ugla slobode izražavanja, povezivanje postojanja ili finansiranja javnog servisa sa izvršnim procjenama „zasluga“ izaziva ozbiljnu zabrinutost. Takav okvir ugrožava princip upravljanja na distanci („arm’s-length governance“), koji je ključan za evropske standarde slobode medija. Čak i u odsustvu neposrednih pravnih ili budžetskih mjera, javne izjave ove prirode mogu vršiti indirektan pritisak na uređivačku nezavisnost, doprinijeti institucionalnoj nesigurnosti i podstaći autocenzuru u redakcijama.
SafeJournalists mreža je posebno zabrinuta zbog normalizacije „zatvaranja“ kao javno izrečene opcije za javni servis. U evropskoj demokratskoj praksi, centralno pitanje nije da li javni mediji treba da postoje, već kako se može ojačati njihovo upravljanje, odgovornost i nezavisnost u skladu sa demokratskim standardima. Posmatranje opstanka javnog servisa kao uslovljenog političkim zadovoljstvom rizikuje slabljenje institucionalnih garancija koje štite novinarske slobode.
Ovi događaji su relevantni i u kontekstu procesa pristupanja Albanije Evropskoj uniji, posebno u okviru Klastera 1 – Osnove, gde su sloboda medija, institucionalna nezavisnost i demokratski mehanizmi kontrole ključni kriterijumi. Stabilan, nezavisan i adekvatno zaštićen javni servis predstavlja ključnu komponentu otpornog demokratskog informacionog okruženja.
SafeJournalists mreža podsjeća da kritike rada medija treba rješavati kroz transparentne, zakonski utemeljene reforme, nezavisna nadzorna tijela i inkluzivnu javnu raspravu – a ne kroz retoriku koja može ugroziti institucionalnu nezavisnost i podstaći nepoverenje i neprijateljstvo javnosti prema RTSH-u. SafeJournalists mreža se dosljedno zalaže za strukturne reforme koje jačaju uređivačku nezavisnost i javnu odgovornost RTSH-a, istovremeno omogućavajući javnom servisu da se transformiše u digitalnom dobu i efikasno odgovori na raznovrsne informativne, kulturne i demokratske potrebe građana – naročito kroz transparentan i zakonit izbor rukovodstva, predvidive i zaštićene modele finansiranja, kao i upravljačke mehanizme koji štite profesionalnu autonomiju novinara i novinarki i njihova radna prava.
Pozivamo albanske vlasti da ponovo potvrde svoju posvećenost evropskim standardima javnih medija i da obezbijede da se svaka rasprava o reformi RTSH-a vodi na način koji u potpunosti poštuje slobodu izražavanja, novinarsku nezavisnost i pravo javnosti na informisanje.
Priština – Skoplje – Sarajevo – Zagreb – Beograd – Podgorica, 19. januar 2026.
Hrvatsko novinarsko društvo
Udruženje novinara Kosova
Udruženje novinara Makedonije
Udruženje BH Novinari
Nezavisno udruženje novinara Srbije
Sindikat medija Crne Gore
Izvor: IJAS
Fotografija: Canva
